Je hebt een boek geschreven en je wilt het laten uitgeven. Spannend! Maar voordat je je handtekening zet onder een uitgeefovereenkomst is het verstandig om stil te staan bij een aantal juridische aandachtspunten. In deze blog leggen we uit waar je onder meer op moet letten.
Zodra je een creatieve tekst schrijft, ben je automatisch de maker van dat werk. Dat betekent dat jij bepaalde rechten hebt op je boek. Die rechten bestaan uit twee onderdelen. Ten eerste heb je het recht om te beslissen wie jouw werk mag verveelvoudigen, publiceren en verspreiden. Ten tweede heb je als schrijver het recht om erkend te worden als de maker van het boek en om je te verzetten tegen verminking of aantasting van je werk.
Die tweede categorie rechten kun je nooit kwijtraken. Je blijft altijd de maker van je boek. Maar de eerste categorie, namelijk het recht om te bepalen wie je werk mag uitgeven, kun je wel overdragen of in licentie geven aan een uitgever. En dat is precies wat er gebeurt als je een uitgeefovereenkomst tekent. Het is daarom belangrijk om goed te begrijpen wat je precies weggeeft.
Een uitgeefovereenkomst is het contract tussen jou en de uitgever. Hierin staan afspraken over wat de uitgever met jouw boek mag doen, hoelang, en wat jij daarvoor terugkrijgt. Let bij het doornemen van zo'n overeenkomst in ieder geval op de volgende punten.
1. Overdracht of licentie?
Er is een belangrijk verschil tussen het overdragen van je rechten en het verlenen van een licentie. Bij een overdracht draag je je rechten volledig over aan de uitgever. De uitgever wordt dan de nieuwe rechthebbende en jij hebt in principe niets meer te zeggen over de exploitatie van je boek. Bij een licentie geef je de uitgever toestemming om je boek uit te geven, maar blijf je zelf de rechthebbende. Een licentie kan exclusief zijn (alleen deze uitgever mag het boek uitgeven) of niet-exclusief (je mag het ook aan anderen aanbieden). Als je meer grip wilt houden op je werk, is het vaak verstandiger om een licentie te verlenen in plaats van je rechten volledig over te dragen.
2. Welke rechten geef je precies weg?
Een boek kan op veel manieren worden geëxploiteerd. Denk bijvoorbeeld aan een papieren boek, een e-book, een luisterboek maar ook voor bijvoorbeeld een film- of tv-script. Het is belangrijk om goed te kijken over welke exploitatievormen in de overeenkomst afspraken worden gemaakt. De tip is daarbij om niet meer rechten weg te geven dan nodig. Als een uitgever bijvoorbeeld alleen je papieren boek en e-book uitgeeft, is er geen reden om ook de film- en televisierechten over te dragen.
3. Voor hoe lang?
Let goed op de looptijd van het contract. Sommige overeenkomsten gelden voor een beperkt aantal jaren, andere voor de volledige duur van het auteursrecht. De volledige duur is tot 70 jaar na je overlijden. Hoe korter de looptijd, hoe sneller je weer vrijheid hebt om zelf te beslissen wat er met je boek gebeurt. Let ook op of en hoe je het contract tussentijds kunt beëindigen als de samenwerking tegenvalt.
4. Wat krijg je ervoor terug?
De meeste uitgeefovereenkomsten bevatten afspraken over een vergoeding. Dit kan een eenmalig bedrag zijn, maar vaker is het een percentage van de verkoopprijs per verkocht exemplaar. Dat wordt een royalty genoemd. Let op hoe hoog dat percentage is, waarover het percentage wordt berekend (de adviesprijs of de netto-opbrengst), en hoe en wanneer er wordt afgerekend. Vraag ook of er een voorschot wordt betaald en wat er gebeurt als het boek niet genoeg oplevert om dat voorschot terug te verdienen.
5. Wat als je samen met iemand anders schrijft?
Schrijf je het boek samen met een co-auteur, dan zijn jullie in principe gezamenlijk rechthebbende. Dat betekent dat jullie allebei toestemming moeten geven voor de uitgave. Het is verstandig om vooraf onderling duidelijke afspraken te maken: wie mag wat beslissen, hoe verdelen jullie de inkomsten, en wat gebeurt er als jullie het niet eens worden? Het advies is om die afspraken schriftelijk vast te leggen zodat je discussie kunt voorkomen. Dit doe je het liefst voordat het boek af is.
6. Gebruik van andermans werk
Neem je in jouw boek citaten, afbeeldingen, foto's of andere elementen op die door iemand anders zijn gemaakt? Dan heb je daarvoor in principe toestemming nodig van die maker (of diens rechthebbende). Er bestaan weliswaar uitzonderingen (zoals een citaat ter ondersteuning van je betoog) maar die uitzonderingen zijn beperkter dan veel mensen denken. Ga er niet zomaar vanuit dat je alles mag overnemen. Controleer dit vooraf en vraag bij twijfel toestemming.
7. Non-concurrentiebeding
Sommige uitgeefovereenkomsten bevatten een bepaling die je verbiedt om gedurende een bepaalde periode een soortgelijk boek bij een andere uitgever uit te brengen. Zo'n beding kan vergaande gevolgen hebben voor je vrijheid als schrijver, vooral als je mogelijk meer boeken wilt gaan schrijven. Kijk of zo'n clausule erin staat, hoe breed deze is geformuleerd en hoe lang het verbod duurt.
8. Wat als het misgaat?
Het kan voorkomen dat de uitgever zijn afspraken niet nakomt. Het boek wordt bijvoorbeeld niet binnen de afgesproken termijn uitgegeven, er wordt niet afgerekend, of de uitgever gaat failliet. Kijk daarom goed wat het contract zegt over wat er in zulke gevallen gebeurt. Kun je het contract ontbinden als de uitgever niet presteert? Krijg je je rechten dan terug? En is geregeld wat er met de fysieke voorraad of het e-book gebeurt als het contract eindigt?
Een uitgeefovereenkomst is een juridisch document met soms verstrekkende gevolgen. Het algemene advies is om het contract te laten nakijken door iemand met kennis van het auteursrecht en contractenrecht. Zo weet je zeker dat je een eerlijke deal sluit en dat je rechten goed beschermd zijn.
Heb je vragen? Neem gerust contact met één van onze specialisten binnen team IT, Privacy & Cybersecurity.
Wilt u maandelijks een overzicht ontvangen van onze nieuwste juridische updates en blogartikelen? Schrijf u dan in voor onze nieuwsbrief.
