
Op 3 juli 2026 publiceerde het Ministerie van Economische Zaken het herziene rijksbrede cloudbeleid. Waar de Rijksoverheid in 2022 nog koos voor een relatief open benadering van cloudgebruik, trekt ze nu duidelijkere grenzen. Sommige toepassingen die nu gangbaar zijn, mogen straks niet meer. En de verplichtingen die gelden voor wat nog wél mag, zijn flink verzwaard. In deze blog zetten we de belangrijkste veranderingen op een rij en leggen we uit waarom dit ook voor organisaties buiten de Rijksoverheid relevant is.
De herziening is het resultaat van een combinatie van factoren. In 2024 voerden zowel de Auditdienst Rijk als de Algemene Rekenkamer onderzoek uit naar het cloudgebruik van de Rijksoverheid. Die evaluaties leverden waardevolle inzichten op over de manier waarop cloudbeleid in de praktijk uitwerkt en waar aanscherping wenselijk is. Tegelijkertijd is de geopolitieke context significant veranderd: de cloudmarkt is verder geconcentreerd bij een kleine groep niet-Europese spelers en de risico's van buitenlandse inmenging zijn concreter en urgenter geworden.
Politiek is er ook een concrete doelstelling meegegeven: de Tweede Kamer wil dat per 2029 minimaal 30% van alle door de Rijksoverheid afgenomen cloudopslagdiensten en -applicaties van Nederlands-Europese bodem komt .
De meest opvallende nieuwe regel is het verbod op publieke cloud voor e-mail en documenten. E-mailvoorzieningen en documentopslag mogen niet in de publieke cloud worden verwerkt, tenzij cumulatief aan drie strikte voorwaarden is voldaan: er moet onafhankelijk zijn vastgesteld dat de continuïteit van de dienstverlening anders in gevaar komt, er moet een getoetste risicoanalyse en een exit-plan zijn opgesteld, en het besluit moet zijn geaccordeerd door de betrokken minister in overeenstemming met de bewindspersoon voor digitalisering. Werkplekdiensten worden beschouwd als een nationaal belang.
Verder geldt een verbod op publieke cloud voor de brondata van basisregistraties, zoals de Basisregistratie Personen. En publieke cloud is expliciet niet toegestaan voor staatsgeheim gerubriceerde informatie of voor informatie die valt onder de niveaus Te Beschermen Belangen 1, 2 en 3.
Naast de verboden is er een dringende ontmoediging voor een brede categorie van organisaties. Wie als vitale aanbieder is aangemerkt, onder de Wet Weerbaarheid Kritieke Entiteiten valt of als Essentiële Entiteit kwalificeert onder de Cyberbeveiligingswet, wordt afgeraden om voor zijn primaire processen gebruik te maken van cloudleveranciers die geheel of gedeeltelijk onder een jurisdictie buiten de EU of EER vallen. Dat is geen hard verbod, maar in de praktijk een stevige beleidslijn die ook toezichthouders zullen meewegen.
Voor wat nog wel is toegestaan, gelden verzwaarde verplichtingen. De belangrijkste zijn een verplichte risicoanalyse voor elk "materieel cloudgebruik", dat wil zeggen cloudgebruik voor primaire taken, kernprocessen of grootschalige verwerking van persoonsgegevens, inclusief een verplichte DPIA bij persoonsgegevens en een DTIA bij doorgifte naar landen buiten de EER zonder adequaatheidsbesluit .
Bovendien moet voor elk materieel cloudgebruik een gedocumenteerd exit-plan klaarliggen dat twee scenario's afdekt: een geplande, gecontroleerde overstap én een abrupte, onverwachte onderbreking. Bestaand materieel cloudgebruik waarvoor dat plan er nog niet is, krijgt twaalf maanden om dat te regelen.
Nieuw cloudgebruik moet vooraf worden gemeld bij de CISO Rijk en elk departement rapporteert jaarlijks over al zijn materieel publiek cloudgebruik aan de CIO Rijk . Een generiek "cloud-tenzij" beleid — waarbij de standaardinstelling is dat alles in de cloud gaat tenzij er een reden is om dat niet te doen — wordt expliciet afgeraden.
Dataopslag en -verwerking mag alleen plaatsvinden binnen de EER en Zwitserland. Data moet versleuteld zijn bij opslag en verzending, en het sleutelbeheer mag bij voorkeur niet bij de cloudleverancier liggen. Bijzondere persoonsgegevens worden bij voorkeur niet in de publieke cloud verwerkt; als dat toch onvermijdelijk is, zijn Privacy Enhancing Technologies verplicht.
De overgangstermijn voor bestaand cloudgebruik is vier jaar of de resterende looptijd van bestaande contracten.
Het rijksbrede cloudbeleid geldt formeel voor de Rijksoverheid. Maar de gevolgen reiken verder.
Voor leveranciers aan de overheid veranderen de spelregels: aanbestedingen zullen soevereiniteitseisen en SEAL-niveaus bevatten, exit-plannen worden een contractuele voorwaarde en leveranciers die niet aan de jurisdictie-eisen voldoen verliezen toegang tot een significant deel van de overheidsmarkt.
Wie valt onder de Cyberbeveiligingswet als Essentiële Entiteit, wordt met zoveel woorden afgeraden om zijn primaire processen bij niet-EU-leveranciers onder te brengen. Toezichthouders die de naleving van die wet gaan handhaven, zullen dit beleid als referentiekader gebruiken.
En voor elke organisatie die nadenkt over haar cloudstrategie is de boodschap van dit beleid eigenlijk simpel: weet wat u heeft, weet wat er met uw data kan gebeuren, zorg dat u een weg naar buiten heeft en leg dat vast voordat u het nodig heeft.
Wilt u weten hoe u concreet kunt anticiperen op het herziene rijksbrede cloudbeleid? Neem dan contact op met Natascha van Duuren, partner en advocaat IT, Privacy & Cybersecurity.
Wilt u maandelijks een overzicht ontvangen van onze nieuwste juridische updates en blogartikelen? Schrijf u dan in voor onze nieuwsbrief.