Tegenwoordig kiezen steeds meer stellen ervoor om samen te wonen, en dit aantal blijft toenemen. Een groot deel van deze groep bestaat uit informele samenwoners. Informele samenwoners zijn partners die een relatie met elkaar hebben, maar niet zijn gehuwd, geen geregistreerd partnerschap zijn aangegaan en geen notarieel samenlevingscontract hebben opgesteld. Zij hebben hun onderlinge afspraken dus niet officieel vastgelegd. Voor informele samenwoners is de wettelijke bescherming beperkt. Juridisch worden zij niet als partners aangemerkt, waardoor zij geen aanspraak kunnen maken op de rechten en voordelen die de wet aan gehuwden en geregistreerde partners toekent. Dit kan met name ingrijpende gevolgen hebben op het gebied van het vermogensrecht en het erfrecht. In dit blog worden de voordelen besproken van het opstellen van een samenlevingscontract en een testament voor informele samenwoners.
Gehuwden en geregistreerde partners genieten wettelijke vermogensrechtelijke bescherming op grond van artikel 1:87 lid 1 BW. Dit artikel regelt de zogenoemde vergoedingsrechten: wanneer de ene partner met eigen vermogen bijdraagt aan een gemeenschappelijk goed of een privégoed van de andere partner, kan onder omstandigheden een vergoedingsrecht ontstaan.
De Hoge Raad heeft in 2019 geoordeeld dat deze wettelijke vergoedingsrechten van artikel 1:87 BW niet van toepassing zijn op samenwoners. Dit oordeel is vrij recent bevestigd in ECLI:NL:HR:2023:1571.
Voorbeeld
Wanneer de gezamenlijke woning op naam staat van één partner, maar de andere partner heeft meebetaald aan de koopprijs, de hypotheeklasten of verbouwingen, ontstaat bij het einde van de relatie in beginsel geen wettelijk vergoedingsrecht. Dit betekent dat de partner die heeft bijgedragen, het geïnvesteerde bedrag niet zonder meer kan terugvorderen.
Oplossing
Informele samenwoners kunnen dit risico ondervangen door een samenlevingscontract op te stellen. In een dergelijk contract kunnen afspraken worden gemaakt over vergoedingsrechten, draagplichten en de verdeling van eventuele waardestijging van de woning. Op die manier kan de regeling van vergoedingsrechten contractueel van overeenkomstige toepassing worden verklaard binnen de relatie van samenwoners.
Uit artikel 4:10 lid 1 BW volgt dat informele samenwoners niet automatisch elkaars wettelijke erfgenamen zijn. Indien partners willen dat zij van elkaar erven, zullen zij dit expliciet moeten vastleggen in een testament of een samenlevingscontract.
Een samenlevingscontract kan namelijk een verblijvingsbeding bevatten waarbij er wordt bepaald dat gemeenschappelijke goederen, bij overlijden van één partner toekomen aan de andere partner. Hierdoor bepaal je deels wat er gebeurt met je vermogen bij overlijden.
Wanneer een partner onverwacht overlijdt zonder dat een testament of samenlevingscontract is opgesteld, gaat de nalatenschap over op de wettelijke erfgenamen, zoals kinderen, ouders, broers en zussen van de overledene. De wet kent in dat geval geen bescherming toe aan de informele samenwonende partner.
Oplossing
Door het opstellen van een testament of een samenlevingscontract kan de samenwonende partner tot erfgenaam worden benoemd of kan een verblijvingsbeding worden opgenomen. Op deze manier kan worden gewaarborgd dat de achterblijvende samenwonende partner verzorgd wordt achtergelaten.
Informele samenwoners zijn bij het beëindigen van hun relatie niet over en weer gehouden tot het betalen van partneralimentatie. De wet voorziet hierin niet. Dit kan bij het einde van de relatie tot financiële onzekerheid leiden, met name wanneer één van de partners economisch afhankelijker is geworden gedurende de samenwoning.
In een samenlevingscontract kunnen hierover afspraken worden vastgelegd. Te denken valt aan een regeling inzake: een compensatie bij beëindiging van de relatie, de afwikkeling van gezamenlijke investeringen, de tijdelijke voortzetting van het huurgenot van de gezamenlijke woning.
Partners die niet samenwonen, maar wel een (lat)relatie hebben, kunnen ook vermogensrechtelijke afspraken met elkaar maken. Voor hen bestaat geen standaard samenlevingscontract. Afhankelijk van de wensen van de betrokken partijen kan echter wel een overeenkomst worden opgesteld waarin bindende vermogensrechtelijke bepalingen worden vastgelegd die over en weer tussen hen gelden.
Informele samenwoners worden niet goed beschermd door de wet. Bij overlijden of beëindigen van de relatie kan dit voor problemen zorgen.
Door tijdig een samenlevingscontract en, waar nodig, een testament op te stellen, kunnen onzekerheden en gerechtelijke procedures worden voorkomen. Dit biedt duidelijkheid, voorspelbaarheid en rust voor beide partners.
Ook partners met een lat-relatie kunnen financiële afspraken met elkaar maken in een op maat gesneden contract.
Graag begeleiden wij u bij het opstellen van een (samenlevings)contract en eventueel testamenten die aansluiten bij uw persoonlijke situatie.
Heeft u vragen over dit onderwerp, neem dan contact op met het team notariaat.
Wilt u elke maand een overzicht van updates en blogs in uw mailbox? Schrijf u dan in voor onze nieuwsbrief!
