In de maand voor de medezeggenschap staan wij stil bij de medezeggenschap in diverse sectoren, te beginnen bij de zorgsector. Effectieve medezeggenschap is essentieel voor zorgorganisaties. Het zorgt ervoor dat alle belangen worden betrokken bij strategische én dagelijkse beslissingen. Beslissingen die moeten worden genomen om wendbaar en flexibel te blijven als zorgorganisatie. Het anders inrichten van zorg, het toepassen van nieuwe (regionale) samenwerkingsvormen en de grote bezuiniging die in het regeerakkoord voor deze sector is voorzien, zorgen ervoor dat belangrijke en impactvolle beslissingen moeten worden genomen. Zorgvuldige betrokkenheid van de medezeggenschap helpt daarbij. Dit versterkt het draagvlak voor keuzes en draagt bij aan een betere besluitvorming. In deze blog bespreken we de belangrijkste vormen van medezeggenschap binnen de zorg en geven we tips voor effectieve medezeggenschap.
Medezeggenschap kan vanuit verschillende perspectieven vorm krijgen; voor cliënten, werknemers en zorgprofessionals. Hieronder bespreken we de belangrijkste vormen.
Zorginstellingen met meer dan 10 werknemers zijn verplicht een cliëntenraad in te stellen. Deze bestaat uit cliënten of hun vertegenwoordigers en behartigt hun belangen. Bij zorginstellingen die eerstelijnszorg bieden zonder 24-uurszorg is een cliëntenraad overigens pas verplicht bij meer dan 25 werknemers.
Een cliëntenraad heeft onder andere de volgende rechten:
· Informatie: toegang tot alle benodigde informatie om belangen te behartigen.
· Overleg: regelmatig overleg met de directie over beleid.
· Advies: gevraagd en ongevraagd adviseren van de directie.
· Instemming: vooraf instemmen met besluiten die directe gevolgen hebben voor cliënten (bijv. kwaliteit van zorg, dagbesteding).
· Bestuurslid voordragen: ten minste één persoon voordragen voor de Raad van Toezicht en advies geven over het profiel.
Cliëntenraden kunnen de zorginstelling waardevolle inzichten bieden bij beslissingen over bijvoorbeeld de kwaliteit van zorg, veiligheid, werkprocessen en faciliteiten.
Organisaties met 50 of meer werknemers worde geacht een ondernemingsraad (OR) in te stellen. De OR vertegenwoordigt werknemers en heeft onder meer een instemmings- en adviesrecht bij belangrijke besluiten, zoals reorganisaties, werktijden en arbeidsvoorwaarden. Het is cruciaal dat de OR vroegtijdig wordt betrokken bij veranderingen binnen de organisatie. Een goed middel hiervoor is het voeren van (strategisch) overleg tijdens het zogenaamde art. 24-overleg, maar ook het voeren van informeel overleg kan bijdragen aan informatieverstrekking en het brainstormen over relevante ontwikkelingen binnen de zorgorganisatie.
Organisaties met 10–50 werknemers hoeven geen OR te hebben, maar kunnen wel een personeelsvertegenwoordiging (PVT) instellen. Als de meerderheid van de werknemers daarom vraagt, is een PVT verplicht en moet deze minimaal 3 leden hebben. Ook de PVT heeft advies- en instemmingsrechten, maar over minder onderwerpen dan de OR.
Is er geen OR of PVT? Dan organiseert de werkgever minimaal twee keer per jaar een personeelsvergadering (PV) om werknemers inspraak en informatie te geven.
Naast de zogenoemde wettelijke medezeggenschap via de ondernemingsraad en de cliëntenraad, is ook professionele zeggenschap een belangrijk onderdeel, hiertoe verplichten de Wkkgz en de Governancecode Zorg 2022. Professionele zeggenschap betekent dat zorgorganisaties zorgprofessionals zowel formeel (bijvoorbeeld via een verpleegkundige adviesraad of medische staf) als informeel te betrekken bij besluitvorming. Professionals moeten kunnen meedenken over beleid dat invloed heeft op hun dagelijkse werkzaamheden, maar ook over de toekomstige richting van de zorg en de zorgorganisatie. Veel zorgorganisaties hebben dit inmiddels ingeregeld of denken erover na hoe dit op een efficiënte wijze kan worden vorm gegeven.
Effectieve medezeggenschap biedt voordelen voor alle betrokkenen:
Toch is het in grotere zorgorganisaties vaak een uitdaging om een effectieve invulling te geven aan medezeggenschap. Het rapport van de Innovatie- en Adviescommissie (IAC) benadrukt dat traditionele structuren zoals cliëntenraden, ondernemingsraden en verpleegkundige adviesraden nog steeds waardevol zijn, maar dat ze niet altijd aansluiten bij de huidige dynamiek in de zorg.
Gelukkig biedt de wet ruimte om medezeggenschap op maat in te vullen. Innovatieve vormen zijn onder andere:
De kernboodschap is: experimenteer en pas medezeggenschap aan op de praktijk. Gebruik digitale middelen, organiseer betrokkenheid op de werkvloer en verbind verschillende raden met elkaar. Het doel is een echte dialoog creëren, niet alleen voldoen aan wettelijke verplichtingen.
Heb je vragen over medezeggenschap in de zorgcontext? Neem dan contact op met Renate Vink-Dijkstra, Advocaat & Partner Arbeid & Medezeggenschap of Ymke Stam, Juridisch medewerker Arbeid & Medezeggenschap.
Wil je elke maand een overzicht van updates en blogs in jouw mailbox? Klik dan hier om je in te schrijven voor de nieuwsbrief!
