Maatschappelijke verantwoordelijkheid is voor veel bedrijven geen bijzaak meer. Organisaties willen laten zien dat ze verder kijken dan winstmaximalisatie en dat hun bedrijfsvoering waarde creëert voor een bredere groep stakeholders. In die zoektocht naar toekomstbestendige modellen wint één concept snel terrein: steward ownership.
Steward ownership draait om een duidelijke scheiding tussen:
Het doel: de onderneming blijft voor altijd gericht op haar maatschappelijke missie. Inmiddels werken in Nederland meer dan honderd bedrijven volgens dit principe — van innovatieve start-ups tot familiebedrijven die een duurzame vorm van bedrijfsoverdracht zoeken.
De huidige praktijk: creatief binnen de lijntjes van de wet.
Hoewel de belangstelling groot is, vraagt het inrichten van een steward-ownershipstructuur binnen het huidige ondernemingsrecht om maatwerk. Bedrijven gebruiken nu bijvoorbeeld:
Deze constructies werken, maar zijn vaak complex, tijdrovend en kostbaar. Bovendien lopen ze tegen de grenzen van de huidige wetgeving aan.
Sommige ondernemingen kiezen daarom voor keurmerken zoals B Corp of sluiten zich aan bij Social Enterprise NL. Dat helpt bij positionering, maar verandert niets aan de juridische structuur.
De overheid onderzoekt inmiddels nieuwe vormen die beter aansluiten bij missiegedreven ondernemen.
De BVm is geen nieuwe rechtsvorm, maar een BV met extra voorwaarden. De onderneming moet een duidelijk maatschappelijk doel hebben, vergelijkbaar met een ANBI-doelstelling. De BVm is vooral bedoeld voor sociale ondernemingen.
Maar: de BVm scheidt zeggenschap en financieel belang niet. Daardoor is het geen volwaardige steward-ownershipvorm.
Veel spannender is de rentmeestervennootschap — een volledig nieuwe rechtsvorm die wél aansluit bij de principes van steward ownership. In 2024 nam de Tweede Kamer een motie aan om deze vorm te onderzoeken. Begin 2025 verscheen een voorstel met de uitgangspunten, en het nieuwe kabinet heeft de invoering opgenomen in het coalitieakkoord.
De missie wordt expliciet vastgelegd in de statuten.
De zeggenschap ligt bij een raad van rentmeesters zonder financieel belang.
Aandelen met stemrecht verdwijnen; er blijven stemrechtloze aandelen met beperkte winstuitkering.
Bij liquidatie moet het vermogen worden besteed in lijn met de missie (asset lock).
Kortom: een juridische structuur die vanaf de basis is ontworpen om missiegedreven ondernemen te beschermen.
De rentmeestervennootschap kan een belangrijke stap zijn richting een helder, toegankelijk en juridisch robuust model voor steward ownership. Voor bedrijven die hun maatschappelijke missie duurzaam willen verankeren, ontstaat daarmee een aantrekkelijk alternatief.
Tegelijkertijd geldt: geen enkele vorm is voor iedereen ideaal. Elke optie — van certificering tot steward ownership tot de toekomstige rentmeestervennootschap — kent eigen voor- en nadelen.
Bent u op zoek naar een ondernemingsvorm die meer ruimte biedt voor maatschappelijke verantwoordelijkheid? Dan is dit hét moment om de mogelijkheden te verkennen. De ontwikkelingen gaan snel, en de keuzes die u nu maakt, bepalen hoe toekomstbestendig uw organisatie is.
De Clercq Advocaten en Notariaat adviseert en begeleidt u graag bij het in kaart brengen van de opties en het implementeren van de structuur die het beste past bij uw missie en ambities. Neem bij vragen contact met Sophie Oude Sanderink, kandidaat notaris.
Wilt u elke maand een overzicht van updates en blogs in uw mailbox? Schrijf u dan in voor onze nieuwsbrief!
